Nie każdy ma możliwość poczęcia dziecka w tradycyjny sposób. Na szczęście dla osób, które mają z tym problemy, współczesna medycyna oferuje skuteczne rozwiązanie — kriokonserwację. Materiał genetyczny można zamrozić i przechowywać przez wiele lat bez obaw, że po np. chemioterapii utracimy płodność.
Czym jest kriokonserwacja komórek rozrodczych
Zamrożenie komórek jajowych i nasienia to proces kriokonserwacji, polegający na przechowywaniu tych komórek w bardzo niskiej temperaturze, zwykle w ciekłym azocie (−196 °C), w celu zachowania ich jakości i możliwości użycia w przyszłości.
Zamrożenie komórek jajowych jest szczególnie popularne wśród kobiet, które chcą zachować swoją płodność i mieć możliwość zajścia w ciążę w przyszłości — np. w przypadku chorób, które mogą wpłynąć na płodność, lub w przypadku planowania dziecka w późniejszym okresie życia. Zamrożone komórki jajowe mogą być później poddane zapłodnieniu in vitro. Nie wszyscy wiedzą, że efektywność tej metody zależy nie tylko od wieku pacjentki w momencie zamrożenia, lecz także od jakości wykonanej witryfikacji — szybkiego zamrażania, które minimalizuje ryzyko powstawania kryształków lodu wewnątrz komórki.
Zamrożenie nasienia jest stosowane głównie w przypadku mężczyzn, którzy przechodzą leczenie onkologiczne, takie jak chemioterapia lub radioterapia, które mogą wpłynąć na jakość ich nasienia. Przechowywanie zamrożonego nasienia może zapewnić mężczyznom możliwość ojcostwa w przyszłości, nawet wiele lat po zakończeniu terapii. Proces ten jest znacznie prostszy niż w przypadku kobiet, nie wymaga stymulacji hormonalnej ani inwazyjnych procedur.
Koszty zamrożenia komórek jajowych
Coraz więcej kobiet decyduje się na zamrożenie komórek jajowych, zapewniając sobie tym samym możliwość posiadania potomstwa w późniejszym wieku lub po ciężkiej chorobie. Jajeczka pobierane są w znieczuleniu miejscowym — wykonywana jest punkcja jajnika. Specjalną igłą, wchodząc przez pochwę, pobiera się jednorazowo kilkanaście komórek jajowych. Później usuwana jest z ich wnętrza woda, a same komórki są błyskawicznie zamrażane w ciekłym azocie metodą witryfikacji. Proces zamrażania przeżywa około 80% komórek, a z nich około 80% nadaje się do zapłodnienia in vitro.
Cała procedura zamrażania — pobranie, zamrażanie i przechowywanie — to koszt około 5000 zł. Do tej kwoty trzeba doliczyć w niektórych przypadkach koszt badań (morfologia, hormony, grupa krwi, wirusologia), które mogą wynieść dodatkowe 300–800 zł, oraz koszt stymulacji hormonalnej (leki do stymulacji jajników), który wynosi średnio 1500–3000 zł. Zamrożenie komórek jajowych kosztuje o połowę mniej niż późniejsze zapłodnienie in vitro i nie jest dofinansowywane przez NFZ. Roczny koszt przechowywania materiału genetycznego to zazwyczaj około 500–700 zł.
Jaka jest optymalna liczba komórek do zamrożenia
Według zaleceń specjalistów z zakresu medycyny rozrodu, optymalna liczba pobranych komórek jajowych to co najmniej 10–15 sztuk, co zwiększa szanse na udane zapłodnienie w przyszłości. W niektórych przypadkach konieczne jest powtórzenie stymulacji i punkcji, co oczywiście generuje dodatkowe koszty. Warto o tym pamiętać, planując budżet na tę procedurę.
Koszty zamrożenia nasienia
Dzięki możliwości zamrożenia nasienia mężczyźni nawet po wielu latach mogą doczekać się własnego potomstwa. Procedura ta nie jest tak droga ani skomplikowana jak u kobiet. Koszt zamrożenia nasienia oraz rok przechowywania to około 500 zł. Kolejne lata przechowywania zdeponowanego nasienia kosztują około 300 zł. Próbka nasienia jest pobierana najczęściej w warunkach klinicznych, następnie oceniana pod kątem liczby i ruchliwości plemników, a dopiero potem dzielona na porcje i zamrażana.
Jak długo można przechowywać zamrożone nasienie
Teoretycznie nasienie może być przechowywane w ciekłym azocie bez ograniczeń czasowych — odnotowano przypadki udanego zapłodnienia nasieniem przechowywanym ponad 20 lat. Jakość materiału genetycznego nie ulega pogorszeniu pod warunkiem stałego utrzymywania odpowiedniej temperatury i przestrzegania procedur przechowywania. Dlatego tak ważny jest wybór renomowanej kliniki, która zapewnia ciągłość i bezpieczeństwo przechowywania.
Praktyczne aspekty kriokonserwacji
Decyzja o zamrożeniu materiału genetycznego powinna być poprzedzona konsultacją z lekarzem specjalistą. Warto dowiedzieć się o wskaźnikach sukcesu danej kliniki, warunkach przechowywania, a także o procedurach awaryjnych na wypadek awarii urządzeń chłodniczych. Kliniki zazwyczaj oferują ubezpieczenie materiału genetycznego oraz szczegółowe umowy regulujące prawa pacjentów do przechowywanego materiału. Przed rozpoczęciem procedury pacjenci zazwyczaj poddawani są również badaniom przesiewowym na obecność HIV i innych chorób zakaźnych, co ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa przechowywanego materiału oraz przyszłych procedur rozrodu wspomaganego.
Kiedy warto rozważyć kriokonserwację
- przed rozpoczęciem chemioterapii lub radioterapii
- przy planowaniu macierzyństwa/ojcostwa w późniejszym wieku
- w przypadku chorób autoimmunologicznych wpływających na płodność
- przed operacjami narządów rozrodczych
- w zawodach narażających na utratę płodności (np. praca z substancjami toksycznymi)
Kriokonserwacja daje realną szansę na rodzicielstwo osobom, które w młodości muszą zmagać się z chorobą lub po prostu chcą odsunąć w czasie decyzję o potomstwie, nie rezygnując przy tym z możliwości posiadania biologicznych dzieci.