Antykoncepcja awaryjna zapobiega niechcianej ciąży po niezabezpieczonym stosunku lub awarii metody antykoncepcyjnej. W Polsce dostępne są dwa preparaty: EllaOne w cenie 100-120 zł i Escapelle za 50-60 zł. Oba wymagają recepty, a różni je okno czasowe skuteczności, mechanizm działania i lista przeciwwskazań.
Rodzaje antykoncepcji awaryjnej dostępnej w aptekach
EllaOne zawiera uliprystalu octan, substancję działającą na receptory progesteronu, która zapobiega owulacji lub opóźnia jej wystąpienie. Preparat można przyjąć do 120 godzin (5 dni) po stosunku bez zabezpieczenia. Skuteczność w pierwszej dobie sięga około 95%, po 4-5 dniach spada do około 60%, dlatego nie warto zwlekać z zakupem.
Escapelle zawiera lewonorgestrel, syntetyczny progestagen działający na tej samej zasadzie: opóźnia owulację. Zaleca się przyjęcie w ciągu 72 godzin (3 dni) od stosunku. Przyjęcie w ciągu 12 godzin daje najwyższą skuteczność, a opóźnienie do 48-72 godzin obniża efektywność nawet o 30-40%.
Ceny EllaOne i Escapelle
EllaOne kosztuje w Polsce 100-120 zł za sztukę, a wyższą cenę względem Escapelle tłumaczy dłuższe okno czasowe skuteczności i inny skład aktywny. Dostawa na godzinę z niektórych apteek internetowych podnosi koszt o kolejne 10-20 zł. Preparaty generyczne z uliprystalu octanem pojawiają się na rynku stopniowo, co z czasem może obniżyć cenę tego typu antykoncepcji.
Escapelle kosztuje 50-60 zł za tabletkę, co czyni ją tańszą opcją bez utraty skuteczności w swoim krótszym oknie czasowym. Zamienniki generyczne z lewonorgestrelem w dawce 1,5 mg bywają nawet o 10-15 zł tańsze, zwłaszcza w sieciach aptek z programami rabatowymi. Różnice cenowe między punktami sprzedaży sięgają kilkunastu złotych, warto więc porównać kilka ofert przed zakupem.
Dostępność i wymogi recepty w Polsce
W Polsce EllaOne i Escapelle wymagają recepty lekarskiej, w przeciwieństwie do większości krajów Unii Europejskiej, gdzie preparaty te są dostępne bez recepty. Receptę wystawia ginekolog, lekarz rodzinny lub lekarz podczas konsultacji telemedycznej.
Platformy telemedyczne oferują całodobowy dostęp do konsultacji i e-receptę w ciągu 30 minut za 30-50 zł, co skraca czas oczekiwania względem wizyty stacjonarnej. Lekarz może jednak odmówić wystawienia recepty przy przeciwwskazaniach medycznych lub gdy uzna, że potrzebne jest osobiste badanie.
Izba przyjęć oraz nocna i świąteczna pomoc lekarska pozwalają zwykle szybciej uzyskać receptę w sytuacji awaryjnej, choć czas oczekiwania waha się od kilkunastu minut do kilku godzin. Wcześniejszy telefon z pytaniem, czy dyżuruje lekarz upoważniony do takich recept, pozwala uniknąć zbędnej wizyty.
Przeciwwskazania do stosowania tabletek awaryjnych
Istniejąca ciąża jest najważniejszym przeciwwskazaniem: tabletki awaryjne zapobiegają owulacji, ale nie przerywają już rozpoczętej ciąży i nie działają aborcyjnie. Jeśli owulacja nastąpiła przed przyjęciem leku i doszło do zapłodnienia, tabletka nie spowoduje usunięcia ciąży ani uszkodzenia płodu.
Osoby z alergią na substancje czynne lub pomocnicze mogą doświadczyć reakcji nadwrażliwości: wysypki, świądu, obrzęku twarzy lub duszności. Takie objawy wymagają przerwania stosowania leku i kontaktu z lekarzem. Producenci zalecają też ostrożność u kobiet z zaburzeniami krzepnięcia krwi, choć nie jest to bezwzględne przeciwwskazanie.
Przeciwwskazania specyficzne dla EllaOne
EllaOne nie powinna być stosowana równocześnie z produktami zawierającymi lewonorgestrel ze względu na możliwe interakcje między substancjami. Producent odradza jej stosowanie u kobiet z ciężką, niewyrównaną astmą oskrzelową leczoną glikokortykosteroidami, a obecność laktozy jednowodnej w składzie wyklucza lek u osób z dziedziczną nietolerancją galaktozy, deficytem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Leki indukujące enzymy wątrobowe, takie jak ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina czy preparaty ziołowe z dziurawcem zwyczajnym, przyspieszają metabolizm hormonu i obniżają skuteczność EllaOne. Przyjmowanie któregokolwiek z tych leków należy zgłosić lekarzowi wystawiającemu receptę.
Przeciwwskazania specyficzne dla Escapelle
Escapelle nie jest zalecana kobietom z ciężkimi zaburzeniami funkcjonowania wątroby oraz tym, u których w wywiadzie odnotowano ciążę pozamaciczną. Preparat zawiera laktozę, co ma znaczenie dla osób z nietolerancją tego cukru.
Choroby dróg żółciowych, zwłaszcza przy niewydolności wątroby, zaburzają metabolizm lewonorgestrelu, co wpływa na skuteczność leku i zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Uporczywe wymioty w ciągu trzech godzin po zażyciu tabletki oznaczają, że lek mógł nie zostać w pełni wchłonięty, w takim przypadku zaleca się przyjęcie kolejnej dawki.
Karmienie piersią a stosowanie antykoncepcji awaryjnej
Uliprystalu octan i lewonorgestrel przenikają do mleka matki. Choć dokładny wpływ tych substancji na niemowlę nie jest znany, zaleca się tygodniową przerwę w karmieniu piersią po przyjęciu leku, z odciąganiem i wylewaniem pokarmu w tym czasie, aby zminimalizować ryzyko dla dziecka i utrzymać laktację.
Wskazówka: niektóre źródła medyczne wskazują, że przy lewonorgestrelu wystarczy przerwa 8-12 godzin, natomiast dla uliprystalu octanu producent rekomenduje dłuższy okres. Ostateczny schemat warto skonsultować z lekarzem prowadzącym lub doradcą laktacyjnym, dostosowanym do indywidualnej sytuacji.